Source 1

Llythyr gan Beca, Rhagfyr 1842 (HO 45/265 f1)

Adysgrif Syml

Rhybudd

Hoffwn eich rhybuddio, yn enwedig y rhai a dyngodd lw i fod yn gwnstabliaid er mwyn
dal Beca a’i phlant. Gallaf eich sicrhau y bydd yn rhy anodd i Bullin a’i gwmni orffen y
gwaith a ddechreuasant – sef cadw’r pyrth yn Llanfihangel a [?] yn sefyll. Cymerwch yn
awr yr ychydig linellau hyn fel gwybodaeth ichi wylio eich hunain, chwychwi a gawsoch
unrhyw gysylltiad â Bullin, Y Meistri M.C Lics, Mr Thomas Blue Boar. Bydd eich holl
eiddo yn cael ei losgi mewn un noson os na ufuddheir i’r rhybudd hwn. Anfonwch
ymaith y crwydriaid hynny yr ydych yn rhoi ffafriaeth iddynt. Yr wyf bob amser yn
dymuno bod yn onest yn fy holl ymwneud â phobl. Ai rhesymol yw eu bod yn trethu
gymaint ar y wlad, ac yn dwyn o bocedi ffermwyr a gweision tlawd? Bydd yr holl byrth a
saif ar y ffyrdd bychain hyn yn cael eu dinistrio. Yr wyf yn fodlon i’r pyrth ar Ffordd y
Frenhines aros. Mae’n gywilydd i ni Gymry fod â meibion Hengist yn ein rheoli. Onid
ydych yn cofio’r Cyllyll Hirion a ddyfeisiwyd gan Hengist i ladd ein cyndadau? Gallwch
fod yn sicr o un peth, bydd yr un dynged yn dod ichwi os na ildiwch pan ddof atoch, a
bydd hynny yn o fuan. Yr wyf yn awr yn eich gorchymyn i adael y lle cyn imi ddod,
oherwydd yr wyf yn benderfynol o gael fy ffordd. O ran y cwnstabl a’r plismyn, nid yw
Beca a’i phlant yn talu mwy o sylw iddynt nag i’r ceiliogod rhedyn sy’n hedfan yn yr haf.
Mae rhywrai eraill sydd wedi eu nodi gan Beca. Ni chant eu henwi yn awr, ond, os nad
ydynt yn ufuddhau i’r rhybudd hwn, byddaf yn galw i’w gweld yn fuan iawn.

Yn ffyddlon hyd at farwolaeth
gyda’r sir
Beca a’i phlant
Trwn [?]
Rhagfyr 16 1842

Geirfa

Y rhai a dyngodd lw i fod yn gwnstabliaid: Dynion lleol a dyngodd lw o flaen ynadon i
helpu i orfodi’r gyfraith; yr oeddent yn cael eu galw’n gwnstabliaid gwirfoddol
Bullin: Thomas Bullin, y prif gasglwr tollau ac adeiladwr tollbyrth yn yr ardal; Sais oedd
yn cael ei gasáyng Nghymru
Crwydriaid: Pobl heb gartref parhaol sy’n symud o le i le, yn aml yn chwilio am fwyd
neu waith.
Henegust: Hengist, arweinydd y Sacsoniaid ym Mhrydain ar ddechrau’r 5ed ganrif AD
Cyllyll hirion: Digwyddodd brad y cyllyll hirion yn ystod y rhyfeloedd rhwng y
Sacsoniaid a’r Prydeinwyr cynnar. Yn ystod cynhadledd heddwch wedi’i threfnu gan
Hengist, tynnodd y Sacsoniaid gyllyll hirion o’u hesgidiau llaes a lladd y boneddigion
Prydeinig.
Y Plismyn: George Martin, arolygydd o Heddlu’r Metropolitan yn Llundain, a’i ddau
heddwas (nid oedd gan orllewin Cymru heddlu)

« Return to Helyntion Beca (Cymraeg/Welsh)

1. Yr oedd y llythyr hwn wedi’i gyfeirio at drigolion Sanclêr ac eraill yn Sir Gaerfyrddin ym 1842.

  • i.  Pam y mae awdur y llythyr yn ei lofnodi ‘Beca a’i Phlant’ yn lle rhoi ei enw ei hun?
  • ii.  Pam y caiff y cwnstabliaid rhanamser (‘y rhai a dyngodd lw i fod yn gwnstabliaid’) eu rhybuddio i gymryd sylw o’r llythyr hwn?
  • iii  Pam y mae’r llythyr yn gwrthwynebu ‘Bowlin & Company’?
  • iv. Beth yw agwedd yr awdur tuag at yr heddlu?
  • v.  Sut y gallwn ni ddweud nad oedd y person a ysgrifennodd y llythyr hwn wedi derbyn addysg dda?
  • vi. Sut y mae iaith y llythyr yn gwneud iddo ymddangos yn fygythiol?